‘Op de rug van de stier’, met Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet. Foto: Quintalle Nix
Nelleke Noordervliet. Foto: Quintalle Nix

Utrecht – Bestaat er een Europese literatuur? Nelleke Noordervliet, Margot Dijkgraaf en Hanneke van Eijken gaan in het programma Op de rug van de stier op zoek naar het verhaal over een Europa van vlees en bloed.

9 mei is het de Dag van Europa. In economische, commerciële en politieke termen kunnen we inmiddels niet meer om de unie van de lidstaten heen. Maar hoe zit het met de kunsten in Europa? Heeft het zin om te spreken van een Europese literatuur? En zo ja: wat maakt een schrijver dan Europees?

Literatuurcriticus en NRC-redacteur Margot Dijkgraaf voerde in totaal meer dan tachtig gesprekken met toonaangevende schrijvers uit heel Europa. Twintig daarvan zijn gebundeld in het boek De pen van Europa , waarin ze schrijft: “Bestaat er een Europese literatuur? Ja, zeggen de meeste auteurs. Er bestaat een neiging de vraag bevestigend te beantwoorden, ook al is de redenering daarachter niet meteen voorhanden.” Sommige auteurs gingen zelfs zo ver om te beweren dat “alle literatuur, van over de hele wereld, Europees is.” De Tsjech Topol: “Alle literatuur is geschreven op de schouders van de Europese reuzen uit de geschiedenis.” Anderen zijn sceptischer. De Britse Hilary Mantel, bijvoorbeeld: “U wilt weten of er een Europese literatuur bestaat? Welnee. In dit land beginnen we net een beetje te wennen aan het idee dat er zoiets als Europa bestaat.” In 2006 publiceerde de Vlaming Koen Peeters een roman met de titel De Grote Europese Roman , een ongetwijfeld ironische toespeling op the great American novel:”Europa is vooral de gedachte van wat het zou kunnen zijn, min de gebreken die het toegedicht wordt. Het is ongeveer niets. Een fijne vergissing. Het zijn correcties, lauw en ingewikkeld. Het is hooguit die grillige vlek op de landkaart, één van de vele.”

Nelleke Noordervliet is schrijver. Haar romans spelen zich vaak af tegen de achtergrond van historische of juist actuele gebeurtenissen, in een internationaal decor. In De naam van de vader verbindt ze de persoonlijke geschiedenis van het hoofdpersonage Augusta de Wit met belangrijke historische gebeurtenissen in het naoorlogse Europa. Voor deze roman ontving ze de Multatuliprijs en werd ze genomineerd voor de Europese Literatuurprijs. Haar meest recente essaybundel heet Schatplicht, waarin ze haar fascinatie voor literaire voorbeelden als Charlotte Brontë, George Sand, Carry van Bruggen en Virginia Woolf aan de dag legt. Hoewel Noordervliet in haar romans in sterke mate Europees is georiënteerd, is het begrip Europa voor haar problematisch: “Als ik Europeaan ben, wat ben ik dan? Heb ik daarbij een duidelijk beeld voor ogen? (…) Europa was en is het werelddeel van de verscheidenheid; een lappendeken van kleinere eenheden losjes aan elkaar genaaid.”

Hanneke van Eijken is dichter en promovenda Europees Recht aan de Universiteit Utrecht. Van Eijken schreef het Utrechtgedicht van de maand mei: een nieuw gedicht over de stad Utrecht dat tot 2013 elke maand door een andere dichter wordt geschreven. Hanneke van Eijken publiceerde in diverse literaire tijdschriften en bloemlezingen. Tevens werkt ze aan een proefschrift over Europees Burgerschap: “Mijn onderzoek gaat over de spanning tussen het creëren van een Europees burgerschap (wat bijzonder is, want traditioneel is burgerschap een nationaal concept) en tegelijkertijd de soevereiniteit van lidstaten en de band die zij hebben met hun eigen onderdanen. Er is een mooi Tsjechisch gezegde: Zoveel talen je spreekt zoveel mensen je bent. Burgerschap gaat over het behoren tot een groep mensen en een gemeenschap, maar hoe realiseer je dat in een Europa met 27 lidstaten en verschillende tradities en culturen?”

Op de rug van de stier, op dinsdag 11 mei, 20.00 uur, RASA, Pauwstraat 13a, Utrecht. € 9,00 / € 7,50 (cjp/65+/u-pas) € 5,00 (studenten) | Reserveren: RASA. Zie ook www.rasa.nl. Tel.: 030-2316040 (woensdag tot en met vrijdag van 15.00 tot 18.00 uur).

Het Europafestival Utrecht vindt van 6 tot en met 16 mei plaats in theater RASA. Met dagelijks topmuzikanten uit heel Europa, debatten, films, literatuur en exposities. Zie ook: www.rasa.nl