Orang/oetan – prachtdebuut van Gustaaf Peek
Utrecht – De bundel Orang/oetan van Gustaaf Peek laat je niet alleen kennis maken met een bijzondere stijl, maar ook met vergeten verhalen, standpunten van mensen die onterecht nog niet genoemd zijn in de geschiedenis.
Door Peter le Nobel
Hoofdletters, interpunctie, menig dichter schaft alles af wat maar tot eenduidigheid kan leiden. Peek gaat een stap verder: hij laat zinnen vervloeien, zoals in Het geslepen oog de taaie deur / Blaas zand uit het slot snijd de lampen open / Vandaag bloedt het licht wees donker / Wanneer ze komen. Toegegeven, de hoofdletters laat hij staan. Bij Peek heeft die vervloeiing een functie. Je accepteert de zinnen zonder meer. Het is geen aanstellerij. Het is zoals het beschreven moet worden.
Gustaaf Peek is geen onbekende. Hij is schrijver van romans, verhalen, gedichten, essays en films. Zijn werk is onder meer bekroond met de BNG Nieuwe Literatuurprijs, de F. Bordewijk-prijs en een Gouden Kalf. Na jaren van gedichten schrijven, maakt hij nu zijn debuut als dichter in boekvorm.
Moeder aarde / modder aarde
Ontroerend is het katern ‘Moeder aarde / modder aarde’ waar Indonesië en een dorp in het oosten des lands zonder meer niet slechts naast, maar in elkaar bestaan. Mijn oosten het dorp niet het geharde woud net verder / Vaders die zich op de Wilhelminalaan waanden / Aan Jalan Ysuf Adiwinata ontwaakten / Gelaten is de luchtbel van het kompas Je voelt je gedwongen om te googelen, en dan ontdek je dat in Jakarta een Nederlandse straatnaam vernoemd is naar een Indonesische held. En wederom zie, voel, je hier de vervloeiing, van landen, van tijden, van herkomsten. Peek, opgegroeid in Hoenderloo, geeft in dit katern een zachte stem aan zijn Indonesische moeder.
Saartje Specx
Een bijzonder onderdeel van de bundel is het katern ‘De ballade Saartje Specx’. Een verhaal waar ik nog nooit van heb gehoord, maar dat zeker bijzonder is. Een meisje uit de 17e eeuw, verwekt door een Japanse moeder en VOC-opperhoofd Jacques Specx, wordt op 12-jarige leeftijd in bed betrapt met haar 16-jarige verloofde. Zij wordt gegeseld, hij wordt onthoofd. Zorgvuldig gedocumenteerd kruipt Peek in de huid van de stemlozen, Saartje en haar moeder, en beschrijft concrete beelden, zoals het uitschepen van de dochter en de moeder in Batavia. Maar je liep met haar / Je ongedocumenteerde moeder / Want stap na stap hield / Het hoge hout van je sandalen / Je voeten vrij van modder
Een tragisch en bijzonder verhaal dat terecht in de schijnwerpers moet staan. Peek gaat dan ook los in het katern ‘Land onder’ waarin er opnieuw een soort ‘Denkend aan Nederland’ wordt geschreven. Ik zie het als een protestdicht, waarin aanvankelijk onhoorbare stemmen worden gehoord. ‘Ik ben het gevolg de tol van je overtocht‘
In een vernieuwende dichtstijl worden bijzondere verhalen verteld, over vergeten personen in de geschiedenis, de naasten van Peek en over hemzelf, toen en nu, waarbij niets gescheiden van elkaar kan zijn. Alles vloeit in elkaar over. In deze opzet is Peek uitstekend geslaagd.
Orang-oetan
De oude vraag beklom je de boom
Of heeft de boom je naar boven gehesen
De jeuk in je vacht maakt je besluiteloos
Je hebt honger maar verhongeren is je liever
Dan nog een foto van je smakkende gestalte
Je verlangt je gromt
Je bent een reiziger
Hoe blijf je hier tevoorschijn komen
De vaders van je soort willen alleen gelaten
Moeder weigerde je haar verhalen te zogen
Waarom deze mateloze handen
Alsof afkomst je rauw moet houden
Je met die lange oranje armen heeft begunstigd
Groter en sterker ben je
En niet eens zo ver onder de mensen
Je waagt je niet meer
Voortaan vervul je de rol van overlevende
Wat wekte de slapende boom die dodelijk van je droomde
Je voelt de bosvloer
Je hebt je antwoord
– Gustaaf Peek
Meer weten over Gustaaf Peek? Zie jessicageel.nl. Lees ook het verhaal van Saartje Specx, op Wikipedia.nl, om mee te beginnen.
Orang/oetan | Gustaaf Peek | 86 p. | Prijs: 19,90 euro | ISBN: 9789025319427 | Uitgeverij Querido