Dichter Leo Mesman: ‘Stop de oorlog tegen de natuur’

Tweeluiken over bomen in Maastricht

Winkelierster Marij Vullinghs over dichter Leo Mesman: “Wie zijn teksten naar binnen haalt, ervaart de scheppende kracht ervan.”
Winkelierster Marij Vullinghs over dichter Leo Mesman: “Wie zijn teksten naar binnen haalt, ervaart de scheppende kracht ervan.”

Maastricht – Een dichtbundel en een expositie waarin bomen de hoofdrol spelen. Ze krijgen zelfs menselijke eigenschappen toegemeten: verliefdheid, verdriet. Dichter Leo Mesman en journalist Jan Bom presenteren zo een levenscyclus met een boodschap. “Als wij niet heel snel onze oorlog met de natuur staken, zullen op een kwade dag bomen de ruïnes van onze beschaving overwoekeren.” Hun tweeluiken hangen vanaf 3 april in de ontmoetingswinkel ‘vleugels&teugels’ in Maastricht.

Leo Mesman (1949) kijkt uit zijn raam. Hij ziet het net ontloken blad van een vijg, frisgroen, op een donkere en koude voorjaarsdag. Hoeveel mensen lopen er aan voorbij, zonder na te denken, zonder deze vluchteling uit veel warmere landen zelfs maar op te merken? Dichter Leo Mesman niet. Hij bekijkt het gelobde blad, telt vijf vingers en een haiku rijpt in zijn hoofd.

———————————–De vijgenboom loopt

—————————-uit: zijn takken zwaaien weer

———————————–met groene handjes

Dit tere welkom aan de lente opent op 3 april een tentoonstelling onder de titel: ‘Verklaringen van Liefde’. Aan de muren van de ontmoetingswinkel ‘vleugels&teugels’ hangen twaalf tweeluiken waarin één thema consequent is doorgetrokken: mensen spiegelen hun leven aan dat van bomen. We geven ze zelfs namen. Lieve, zoals kabouterbomen, als het om een woudreus gaat met een grote holte aan de voet. Of plagerige, zoals ‘Dikkepikkebeuk’ tegen een Brabantse gigant die in zijn groeikracht een weidepaaltje opslokte, dat nu fier omhoog uit zijn stam steekt.

Overwoekeren

Bij de tentoonstelling hoort een boekje met tweeluiken, dat zowel een poëziebundel als een fotoalbum is. Ook hier wordt het idee doorgetrokken dat de levens van mensen en bomen meer op elkaar lijken, dan we vaak beseffen. De omslag licht toe: ‘Net als mensen maken ook bomen een levenscyclus door. Wij worden geboren, zij ontpoppen in de lente. Als het einde daar is, leven wij voort in gedachten. Zij als houten kunstvoorwerp, als bank of als schutting’.

In de bundel wordt de gang van de seizoenen gevolgd en verbonden met de levenscyclus van de mens. Is de lente nog vol verwachting, de zomer vol liefde en wellust, in het najaar slaan de twijfels toe, ontstaat de angst voor de dood. In de winter is het zo ver. Foto’s van levende bomen maken plaats voor houten voorwerpen, zelfs een geasfalteerde weg waar het woord ‘BOOM’ op is gekalkt. Een door wurgvijgen overwoekerd tempelcomplex in Cambodja complementeert het einde. Het begeleidende gedicht bij deze foto leidt op de achterflap van de bunder tot de waarschuwing: ‘Als wij niet snel onze oorlog met de natuur staken, zullen op een kwade dag bomen de ruïnes van onze beschaving overwoekeren’.

Ontdekken

Mesman werkte een vol jaar aan dit thema, hierbij geholpen door Jan Bom (1956), hoofdredacteur van het tijdschrift over duurzaam ondernemen, P+ People Planet Profit. Bom is al sinds zijn studie journalistiek een verwoed fotograaf en geeft in zijn blad alle ruimte aan gedenkwaardige beelden. Dit project pakte hij echter zelf op. Bom: “Uren zwerven op zoek naar een geschikte boom, dat is onbetaalbaar. Dat doe je uit liefde, uit hobby, in je vrije uurtjes, op vakantie.”

De journalist verzamelde de verzen van Mesman, en vond de meest wonderbaarlijke bomen op zijn zwerftochten. Bom: “Het zijn onontdekte bomen, die niet bekend zijn omdat ze de grootste, de oudste of de dikste van Nederland zijn. Ik kende het protestgedicht van Leo over knotwilgen, die nodig aan de top gesnoeid moeten worden, om weer uit te kunnen groeien. Dat schreef hij kort nadat Amerikaanse banken de kredietcrisis veroorzaakten. Zie ik in Vreeland ineens een schitterende rij stokoude wilgen staan, net gesnoeid, waarvan er een in de kop een holte heeft in de vorm van een hart. Noem het goed zoeken, noem het toeval, noem het synchroniteit, ik weet het niet. Feit is dat me dit de hele tijd overkwam en ik nogal eens verbaasd stond te kijken: hoe bestaat het? Ik kwam ineens overal bomen tegen die hele verhalen vertelden, zelfs bij een picknicktafel in het bos met elkaar stonden te zoenen. ‘Kissing Trees’, zouden Amerikanen zeggen. Alsof ze daar stonden te wachten om het prachtige gedicht over geluk op aarde van Leo te illustreren. In de duinen bij Domburg staat een eikenvrouwtje met zulke begeerlijke vormen, dat ze met gemak op de cover van de Playboy zou kunnen. Perfect bij een grappig gedicht over een brave huisvader die betrapt werd als ‘bomofiel’, haha.”

Genieten en lijden

Mesman, serieus: “Niet alle gekozen foto’s en gedichten gaat over gedachten en gevoelens die wij als mensen in bomen projecteren. Veel gedichten zijn ontstaan vanuit een bepaalde natuurbeleving, maar een deel gaat over wat mij als dichter heeft beroerd, zonder enig verband met de natuur. Er zitten herinneringen bij aan mijn moeder, voordat ze stierf. Aan een dag die we samen, grotendeels zwijgend en daarom zo veelzeggend, aan zee doorbrachten. Wel bleken de  natuurbeelden van Jan heel geschikt om de sfeer van die gedichten te visualiseren. De gedichtencyclus als geheel belicht volgens mij zowel de mooie als de verdrietige kanten van het leven. Die zijn in mijn visie onverbrekelijk met elkaar verbonden.”

“We maken dezelfde levenscyclus door als de rest van de natuur, maar wij kunnen er bewust van genieten én aan lijden, de rest niet. Daar zit voor mij zowel de herkenning als de  afstand tussen mensen en de rest van de natuur. Een ander intrigerend verschil is dat de natuur, in onze bundel vooral belichaamd door bomen, elk jaar opnieuw alle fasen van geboorte tot en met afsterven doormaakt, terwijl wij mensen daar een heel leven over doen.”

Oudere mensen

Tijdens het jaar waarop deze ‘levenscyclus’ tot stand kwam, viel het de makers op dat mensen steeds meer van bomen gaan houden naarmate ze zelf ouder worden. Zou dat komen omdat het eigen einde dichterbij komt, terwijl sommige bomen wel honderden jaren oud kunnen worden? Mesman zegt daarover: “Als ik een oude boom zie, voel ik mij vaak heel nederig en sterfelijk worden In een prachtig boek over monumentale bomen in Engeland trof ik de gedachte aan dat bomen de oudste levende wezens zijn in onze omgeving. Dat idee heeft mij niet meer losgelaten en mijn respect en liefde voor vooral oude bomen aangewakkerd. Ik heb zelfs een gedicht geschreven, dat begint met de regel: Ik ben verliefd op een plataan… ”

Expositie

De expositie “Verklaringen van Liefde” wordt op zondag 3 april geopend. Adres: vleugels&teugels, Rechtstraat 90, Maastricht (www.vleugelsteugels.nl). De tweeluiken van Mesman en Bom gaan 250 euro per stuk kosten. Op dezelfde dag wordt ook de bundel ‘Verklaringen van Liefde’ gepresenteerd. Deze full colour uitgave kost 25 euro per stuk. Een deel van de opbrengst komt ten goede aan boomplantprojecten in Afrika.

Voor het weblog van Leo Mesman, kijk op http://boterkaasenverzen.web-log.nl/het_zuivelhuis_voor_fijne/2011/03/verklaringen-van-liefde.html