‘Stilleven’ tot leven gewekt

Door Peter le Nobel

Peter van Eeden, met een postuum debuut, zo is gebleken.
Peter van Eeden, met een postuum debuut, zo is gebleken.
Utrecht – Peter van Eeden, geboren in 1934, was naast docent en hoofd van de Montessorischool in Bilthoven tevens muzikant, componist en musicalschrijver. Na zijn dood in 2009 blijkt hij ook dichter te zijn geweest. De genen schijnen altijd een generatie over te slaan: hij was inderdaad de kleinzoon van Frederik van Eeden.

Zijn vrouw Olga ontdekte zijn gedichten, allemaal geschreven in de jaren vijftig, Zij vond ook zijn wens om ze ooit uit te geven. En dit feit maakt misschien nog wel meer indruk, en mij persoonlijk ook een beetje verdrietig, want waarom heeft hij zijn werk zo lang verborgen gehouden voor de buitenwacht, en kan hij zelf niet genieten van zijn bundel, uitgebracht in dit Frederik van Eeden-jaar, 150 jaar na de geboortedag van zijn opa?

Door zijn gedichten voor zich te houden, heeft de lezer nu een tijdscapsule, een verstild werk, met onder meer beschrijvingen van zijn kindertijd, zijn liefde voor Mozart en Bruckner. Rode draad is zijn diepgevoelde religiositeit, wat hij ook met zijn voorouder gemeen heeft. En dit is ook meteen de laatste keer dat ik naar zijn opa verwijs….

Want kijk je naar het werk op zich, dan zijn het prachtige gedichten –en wat een Nederlands! In taal is het soms verouderd, getuige de ellisies hier en daar (zoals in ‘aarz’lend’), wat poëtisch nu volkomen uit de mode is, maar veel vaker treft mij de rijkdom. Een prachtig voorbeeld is zijn ode aan de Oostenrijkse componist Bruckner. Veel dichters blijven hangen in een uitgesponnen bewondering of proberen met taal hetzelfde gevoel op te wekken als hun held op het witte doek of in de muziek wist over te brengen –wat meestal tot een vlak gedicht leidt. Daar kun je Van Eeden niet van beschuldigen:

(…)
..en zijn cyclopenhand
stapelde rotsen, brak de schaal
der aarde en stichtte in land
en zee een eindloos glaciaal
en herbegon zijn schepping: traag,
sehr breit! wassen de wateren
en overspoelen nog laagvlakte
en dalen voor vandaag.

(…)

Dat is nog eens Nederlands, en vooral: dat is nog eens ritme!
In zijn gedichten komen een aantal beelden terug, zoals engelen en wespen, maar het mooist vond ik toch de vergelijking van de vrouwenhand met ‘wit dier’.

Naast de rijkdom zie ik ook kinderlijke onbevangenheid in zijn poëzie en bewijst Van Eeden ook met eenvoudiger zinnen en simpele woorden rijke beelden op te kunnen roepen:

Moeilijk houd ik
mij staande, de
lange dag, dat ik
niet vallen
niet struiklen mag,
woon ik in
werelden ruim
wijde heelallen
ontkomen aan
de tijd, duizlende
parachutist in
klare volkomenheid.

Straks is het
avond en kan ik
rustig vallen
o, trillend blad
van mijn leven
waarin de wesp
zijn gal geschreven..

Jammergenoeg is hier sprake van een ‘einddebuut’. Met illustraties. Dat wel.

O, sloop de muren van
mijn weeldrig paleis
en neem de schatten,
daarin opgeslagen,
met beide handen.

(…)
… en steeds
mijn zegen op je reis.

Daar moeten we ons dan maar mee troosten.
—-
Stilleven afbeelding-2_2Peter van Eeden, ‘Stilleven’, Uitgeverij Lipari, 70 p., ISBN: 978 90 810 4262 5. Prijs: 12,50 euro. De bundel is vanaf vandaag verkrijgbaar in elke boekhandel. Op zaterdag is de presentatie in boekhandel Jongerius in Bilthoven. Zie verder www.lipari.nl