‘Ik zie meer diepte als ik de wereld ontcijfer met woorden’

Presentatie dichtbundel Baban met Kader Abdolah

Door Peter le Nobel 

Baban, met een aantal van zijn kostbaarste bezittingen. Foto: Peter le Nobel
Baban, met een aantal van zijn kostbaarste bezittingen. Foto: Peter le Nobel

Utrecht – De van oorsprong Irakees-Koerdische dichter Baban brengt binnenkort zijn tweede bundel uit: ‘Lontananza’, over verlangen. Rustiger van toon, soberder, dan zijn eersteling: ‘Op weg naar Ararat’, die met 1500 exemplaren zeer goed is ontvangen. Op zaterdag 17 oktober neemt Kader Abdolah de bundel in ontvangst.

 “Lontananza is niet Koerdisch, maar Italiaans”, zegt Baban. “Ik ga om met de kunstenaar Baldin, die nu 18 jaar in Nederland woont, maar voorheen 15 jaar in Italië. Zoals dat gaat mijmeren we soms over ons geboorteland Koerdistan (Irak), en sluit hij af met: ‘Ach ja, lontananza, lontananza.’ Ik vroeg hem een keer wat hij daarmee toch bedoelde. Het bleek dus verlangen te zijn, maar het Nederlandse woord is al heel vaak geconsumeerd.”

Baldin heeft net als bij de eerste bundel fraaie illustraties gemaakt. “Ik werk graag met hem samen. Hij werkt met kleuren, ik met woorden, hij werkt met verf, ik met een pen, maar onze manier van denken is hetzelfde. Zijn beelden passen precies bij mijn gedichten.”

De eerste bundel is onstuimiger van toon, en de dichter maakt soms gebruik van grote woorden. Zijn favoriet is De Ziel, een lang, bloemrijk gedicht dat afsluit met de strofe:

mijn ziel moet een zigeuner zijn

die veel vertrekpunten herkent

mijn ziel herkent geen land, geen huis, geen bepaalde zone

hij is overal

mijn ziel herkent geen bestemming

maar hij is iets van mij

een eigendom van mijn lichaam

en niet van U

In deze bundel komen nog duidelijk zijn ervaringen naar voren met de onderdrukking in Irak en zijn vlucht naar Nederland. In zijn gedichten weerklinken de onvermijdelijke heftige emoties die daarbij horen. “Mijn poëzie schreeuwde toen meer. De eerste bundel was een uitbarsting van nieuw leven. Mijn laatste werk is meer conceptueel van aard. Vooraf was mijn gevoel rondom het thema mij al duidelijk. Het verlangen wilde ik zo breed mogelijk beschrijven. Ik wilde het niet alleen hebben over het verlangen naar toen, maar ook over het verlangen naar een nieuw leven, een nieuwe toekomst, naar vrienden, liefde.”

Dwalen

De wind blaast alle laagjes weg,

alle geheimen openbaar, je bent niet

af te schrikken, je laat me wakker zijn

voor ik in de harde leegte val.

 

Ik wil al die momenten

niet verliezen. Zal ik nog

drempels tegenkomen? Kan ik

mij stabiel houden in de orkaan?

 

Onze verwachting vraagt altijd onrustig

om meer. Wees kalm, verlaat je zorgen.

in alle richtingen kun je dwalen

zoals die onrustige wind.

Tussen beide bundels is ook een duidelijke overeenkomst waarneembaar: het beschouwen. “Het is filosoferen, maar op een poëtische manier, niet te zwaar, simpel, toegankelijk. Ik wil mezelf, mijn wereld, mijn omgeving ontcijferen met woorden. Daarmee kan ik meer diepte zien.”

Vorm

Scannen0002Bovendien is ook de vorm een constante, ook al zijn de gedichten in ‘Lontananza’ doorgaans korter en ingetogener; ze zijn soms verhalend van aard en strofes lijken naar regellengte en –aantal schijnbaar nonchalant in elkaar te zijn gezet. De stijl is vergelijkbaar met die van Wislawa Szymborska. “Zij is een belangrijke inspiratiebron voor mij, net als Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Rumi, Gibran Kalil Gibran, Slauerhoff, Marsman, of Pablo Neruda, de koning onder de dichters. Mijn grootste persoonlijke voorbeeld is toch Poesjkin. Ik heb altijd een bundel van hem op mijn nachtkastje liggen. Zijn gedichten zijn dekens voor mijn ziel… – O, dat is wel een mooie zin.”

Volgens Baban hebben de oudere dichters, uit de negentiende eeuw, een heel krachtig geluid in hun literatuur. “De heftige gebeurtenissen tijdens en na de Eerste Wereldoorlog hebben heel veel situaties op hun kop gezet, waardoor gedichten een meer absurdistische inslag kregen. Szymborska weet haar krachtig geluid te combineren met die moderne stijl. Velen zouden ook de oudere dichters meer gelezen moeten hebben.”

Schrift

‘Lontananza’ was net naar de drukker toen de broer van Baban iets voor hem meebracht uit Irak. Een schrift met een harde kaft, met daarin allerlei gedichten van Baban, toen hij nog zestien jaar oud was, en vol tekeningen van Ali Derwisj, in Irak nu een bekende schilder. Het schrift liet Baban tijdens zijn vlucht achter in zijn geboorteplaats Kirkuk. “Ik was het vergeten, heb er niet meer aan gedacht, maar toen ik het weer doorlas, herinnerde ik mij die mooie avonden dat Ali temidden van vijf kaarsen op zijn kamer tekeningen maakte bij mijn gedichten. Hele nachten hebben wij thee gedronken en over literatuur gepraat. De gedichten uit mijn jonge jaren gingen over vrouwenemancipatie, de politiek, over de duisternis van toen. De poëzie was voor mij een soort ademhaling in een benauwende sfeer. De zon scheen wel, maar voor de natuur, niet voor de mensen. De gedichten waren een bescherming tegen de innerlijke dood… – O, dat is wel een mooie zin.”

Het schrift is nu een van Baban’s kostbaarste bezittingen in zijn boekenkast, tussen de grote voorbeelden. “Een andere kunstenaar, Araz, zei tegen mij: ‘Je moet kopieën van die tekeningen inlijsten!’ Samen hebben wij in de stad lijstjes uitgezocht. Het is bijzonder hoe alles op een bepaalde manier doorgaat, met weer tekeningen van een geliefd kunstenaar, nu bij mijn bundels.”

—-

Baban, ‘ Lontananza’, Uitgeverij P, ISBN 978-90-79433-41-4, 51 p., prijs: 15 euro. Binnenkort in derde druk: ‘Op weg naar Ararat’, Utrecht 2006, ISBN13 978-90-806519-3-7, 76p., 10 euro.

Presentatie: op zaterdag 17 oktober vanaf 20.00 uur in Drukkerij Pascal, Ridderschapstraat 33. Welkom door Frans Boon van Drukkerij Pascal, ontvangst eerste bundel door Kader Abdola en oosterse melodieën van groep Belan. Aanmelden via info@dichterbijbaban.nl Toegang vrij. Zie ook www.dichterbijbaban.nl.