Thierry Deleu heeft zich aan alle kanten verantwoord, voor zijn visie, voor zijn schrijven, en voor zijn criteria, om te komen tot de 86 beste dichters van Vlaanderen. Een uitgebreid essay in twee delen, met aandacht voor het verschil in dichtstijl tussen Nederlanders en Vlamingen en zijn poëzieopvatting. Vandaag het slotdeel. Vorige week was het eerste deel.

Door Thierry Deleu

Thierry Deleu heeft zich uitgebreid verantwoord. Nu doet hij zijn keuzes uit de doeken.

Waarvoor val ik niet? Voor retorische gezwollenheid of sentimentaliteit.
• Ik heb een voorkeur voor aansprekende, hartstochtelijke poëzie.
• Gedichten moeten een zeker ritme hebben, een metrum, ze moeten klinken en de woorden moeten esthetisch en inhoudelijk smaken en interpretatie toelaten.
• Opgelet, ik zoek niet naar metrum, strofenbouw en rijm, maar als die er zijn en ze hinderen niet, dan heb ik geen probleem. Poëzie mag zich niet reduceren tot betekenisloos brommen van klank en ritme. Poëzie kan zich wel laven aan de muziek, het muzikale ritme en de klankstructuur van de taal.
• Ik maak bij mijn keuze geen analyse die de vorm aanneemt van vivisectie (je maakt zo het gedicht dood).
• Als ik een gedicht meerdere keren moet lezen om het te begrijpen, dan hoeft het voor mij niet meer.
• Poëtisch taalgebruik is voor mij strikt genomen niet anders dan normaal taalgebruik, maar dit neemt niet weg dat het lezen van een gedicht een andere houding vereist: de lezer moet zich durven open te stellen voor twijfel, ambiguïteit en onbeslistheid.
• De grote kracht van een goede dichter is zijn empathie.
• Poëzie is woordkunst, een in het metafysische geankerd spel.
• Poëzie is zeggingskracht.
• Poëzie moet zich tevreden stellen met de plaats die ze toebedeeld krijgt: moraal, consumptie, politiek zijn vreemde domeinen. In poëzie wordt onderzocht wat elders ‘voortdurend aan het zicht onttrokken wordt’.
• In poëzie primeert de betekenaar op de betekenis, maar de betekenis is nooit afwezig.
• Van belang zijn het taalgebruik, het gedicht moet verrassend zijn, zowel op woordniveau als op het niveau van de syntaxis.
• Indien de dichter een meer hermetische weg inslaat, dan nog moet hij narratief te karakteriseren zijn.

Parti pris?

Wil ik deze namenlijst met de bedoeling recht te doen aan de literaire situatie in Vlaanderen? Neen, want dergelijke selecties hebben altijd een hoog ‘Genesisgehalte’: ze verklaren zichzelf tot het beginpunt van een nieuwe poëzie-elite.
Stel ik een namenlijst samen vanuit een duidelijk parti pris, dat wil zeggen vanuit een voorkeur? Hoe kan het anders? Is mijn overzicht van dichters gekleurd en vertekend? De onderliggende gedachte leg je er zelf maar in.

Deze ‘bloemlezing’ van namen wil juist niet doorgaan als objectieve standaard op poëziegebied: de voorwaarden die tot op heden hiervoor zijn opgesteld, lijken mij te discriminerend. Ik ontken de macht niet van een bloemlezer. Maar hier is mijn ‘macht’ toch heel beperkt gehouden.

Elke namenbloemlezing kent zijn beperkingen. De eerste beperking is van geografische aard: louter Vlaamse dichters. Andere beperkingen: het engagement van de dichter en de persoonlijke voorkeur van de samensteller, een beter woord hier is de essayist. Geen beperking is het medium van publicatie: zowel dichters die al “papieren” bundels bij reguliere en niet-erkende uitgeverijen uitgaven, als dichters die voor eigen beheer kozen, als dichters die gedichten plaatsten in tijdschriften en magazines.

Mijn selectie:

Dirk van Batselaere, Bert Bevers, Lut de Block, Geert Buelens, Marc Bungeneers, Viviane Burssens, Gunnar Callebaut, Hendrik Carrette, Martin Carrette, Hervé J. Casier, Guy Commerman, Patrick Cornillie, Frank Decerf, Jenny Dejager, Patricia De Landtsheer, Thierry Deleu, Alain Delmotte, Ferre Denis, Joris Denoo, Didi De Paris, Frans Depeuter, Francis De Preter, Frans Deschoemaeker, Marleen De Smet, Astrid Dewancker, Bernard Dewulf, Charles Ducal, Fernand Florizoone, Richard Focqué, Peter Ghyssaert, Luuk Gruwez, Robin Hannelore, Stefan Hertmans, Peter Holvoet-Hanssen, Guy van Hoof, Philip Hoorne, Joris Iven, Roland Jooris, Tom Lanoye, Patricia Lasoen, Ruth Lasters, Patrick Lateur, Jan Lauwereyns, Herman Leenders, Bert Lema, Frédéric Leroy, Roel Richelieu van Londerseele, Sylvie Marie, Luc C. Martens, Mark Meekers, Roger Nupie, Edith Oeyen, Frank Pollet, Renaat Ramon, Eric Rosseel, Paul Rigolle, Willy Roggeman, Xavier Roelens, Willem M. Roggeman, Annmarie Sauer, Hedwig Speliers, Willy Spillebeen, Erik Spinoy, Ina Stabergh, Lucienne Stassaert, Peter Theunynck, Henri Thijs, Marc Tritsmans, David Troch, Yerna Vandendriessche, Rose Vandewalle, Eric Vandenwyngaerden, Jozef Vandromme, Lies Van Gasse, Miriam Van hee, Jan Van Loy, Dirk Vekemans, Willie Verhegghe, Peter Verhelst, Dimitri Verhulst, Herwig Verleyen, François Vermeulen, Eriek Verpale, Hugo Verstraeten, Frans Vlinderman en Rik Wouters.

Bedding

Ik ben er van overtuigd dat Vlaamse dichters een andere bedding hebben dan onze bovenburen. Dit heeft niets met arrogantie te maken, maar, zeg nu zelf, Vlamingen dichten met meer charme, de problematiek is herkenbaarder, soms zijn ze stereotiep, maar de ondertoon is minder moraliserend. Zijn Vlaamse dichters minder degelijk, minder intellectueel, minder beschaafd? Ik stel vast dat zij muzikaler zijn, met meer mystieke overgave, elan en spontaniteit. Het Vlaamse gevoel versus het Hollandse verstand (Paul van Ostaijen).

Eigenlijk maakt dit niet veel uit: enerzijds stel ik een namenlijst samen met uitsluitend Vlaamse dichters en anderzijds schrijven deze dichters ook Nederlandse poëzie.

E-mail: thierrry.deleu@skynet.be
www.geletterdemens.blogspot.com

In de winkel, in Outlet Bibliotheek Eindhoven, staat van 26 juli tot en met 7 augustus een stembus. Klanten kunnen een stem uitbrengen op twee stichtingen. De strijd gaat tussen Bondo Kids, Compassion, Prithipura Third World Activities en Vredesburo Eindhoven. Zie verder http://www.books4life.nl

Voorafgaand aan het Drentse Open-Dicht Festival zijn er in augustus diverse maanavonden.

Schrijven geeft de Belgische dichteres Erika de Stercke veel voldoening. Soms kan schrijven ook heel frustrerend zijn als een woord haar niet loslaat. Haar rugzak zit vol met strookjes papier waarop zij haar gedachten schrijft. Soms zijn het verhalen van anderen, vrienden, mensen in de trein of gebeurtenissen in de stad die de inspiratie vormen voor een nieuw gedicht. Erika volgde ‘Literaire Creatie’ aan de academie in Deinze en trad al meerdere keren op in België en Nederland. De Vlaamse dichteres was in 2009 te gast op het derde Open-Dicht festival.

John Zwart heeft zijn roots in de Zaanstreek liggen. Vijftien jaar zeevaren, een jeugd tussen schepen, voorliefde voor Jan J Slauerhof en een filosofische levenvisie vormen de basis voor zijn gedichten.
Sinds 2000 zijn een aantal gedichten in diverse bloemlezingen opgenomen, en kwam een drietal bundeltjes uit in eigen beheer. De laatste, ‘Zeearmen’, is daarvan de meest succesvolle. Sinds 2001 is de in Terhorne wonende dichter eindredacteur van het internet literair magazine ‘Hernehim Cultuur’. Hij trad op zowel met poëzie als proza in enkele afleveringen van het NCRV radioprogramma ‘Nachtlicht’, later nog incidenteel in ‘Casa Luna’. Hij won in 2008 een luisteraarswedstrijd van John Jansen van Galen van NOS ‘Met het oog op morgen’, die elke zondagavond zijn programma afsluit met een gedicht uit een gerenommeerde bundel. Voor de jubileumuitzending werd John Zwart’s gedicht ‘Onderhuurders in het voorbijgaan’ gekozen.

Voor Joke Rhebergen is een optreden in de Stiltetuin een soort thuiswedstrijd. Haar dichttalent heeft lang gesluimerd en kwam eerst naar buiten op latere leeftijd. Na diverse publicaties in poëzietijdschriften bracht zij in mei 2010 een gedichtenbundel uit, getiteld: ‘Lawinehekken’.

Gerdina is geboren in Drenthe, in De Wijk en opgegroeid met het zuidwest-drentse dialect, dat ook wel de streektaal van de Reest genoemd wordt. Pas na een ongeluk en het daardoor ‘tot stilstand gezet worden’ is ze gaan schrijven. Een cursus Gedichten schrijven leerde haar de diverse dichtvormen. Al schrijvende ontwikkelde zich een persoonlijke stijl, die soms wel en ook vaak bewust niet rijmt. Inmiddels heeft zij bij het Huus van de Taol de spellingscursus Drents gevolgd om ook het schrijven in het dialect volgens de regels te kunnen.
Haar inspiratie haalt zij uit wat zij ziet in de natuur, het ontmoeten van de stilte, wat zij leest of hoort, hoe zij het leven beleeft en in het ontmoeten.

Maanavonden

De derde maanavond is op 16 augustus in De Open Dicht tuin, Vaartweg 95 in Smilde, de de vierde op 23 augustus bij De Ronzebons in Dalerveen en de laatste avond op 30 augustus wordt gehouden in de Zandkuil in Gasselte. Tijdens alle maanavonden is er eenvoudige catering aanwezig.
Het is verstandig een stoel en een paraplu mee te nemen. Voor meer informatie, kijk op de website www.drentseopen-dicht.nl

Het aanbod varieert van kinderboeken tot poëzie, van literatuur tot strips, van kunst tot topografie. De vele boekenkramen in combinatie met rivier de IJssel, de historische binnenstad, monumentale stadspleinen en de gezellige terrassen maken de Deventer Boekenmarkt tot een uniek evenement. Tevens is er een programma met muziek, optredens, exposities en culturele activiteiten. Daarnaast is het 1 augustus Koopzondag in de binnenstad.

De Deventer Boekenmarkt vindt jaarlijks plaats op de eerste zondag in augustus en wordt bezocht door ruim 125.000 personen. Voor meer informatie: www.deventerboekenmarkt.nl

Thierry Deleu heeft zich aan alle kanten verantwoord, voor zijn visie, voor zijn schrijven, en voor zijn criteria, om te komen tot de 86 beste dichters van Vlaanderen. Een uitgebreid essay in twee delen, met aandacht voor het verschil in dichtstijl tussen Nederlanders en Vlamingen en zijn poëzieopvatting. Vandaag deel 1, volgende week vrijdag deel 2.

Door Thierry Deleu

Thierry Deleu heeft zich de moeilijke taak opgelegd om de 86 beste dichters van Vlaanderen te benoemen. De ‘eigenwijze bloemlezer’ verantwoordt zich.

Hoe stel ik een blauwdruk samen van het poëtisch landschap in Vlaanderen?
Vooreerst en voor alle duidelijkheid: deze blauwdruk is niet afhankelijk van voorwaarden die niets (of weinig) te maken hebben met de kwaliteit van de gedichten. De enige beperking die ik mij opleg, is mijn eigengereide de keuze.

Poëzie is overal gelijk. Gedichten zeggen iets over de cultuur van een land of een regio, maar de spraakverwarring ontstaat bij de vraag: wat verstaat men onder poëzie en welke plek neemt zij in de cultuur in?

Het soort opwinding bij het ‘lezen’ van dit essay en de commentaren achteraf zijn welkom. De ervaring leert dat de meeste energie gestoken wordt in de poging de tegenstellingen zo te arrangeren (of ze nu daadwerkelijk bestaan of niet) dat het publiek denkt dat er nog iets anders aan de hand is dan de publicatie van het essay.
Ik hoop dat de criticaster dan verder komen dan hun ‘ironische’ benadering en beter doen dan het verspreiden van lijkenlucht.

Vermoedelijk, neen, zeker, zal het buitenland – ik bedoel onze bovenburen en enkele Zuid-Afrikanen – dichters vinden die overduidelijk waan-zin-nig bekend zijn in Vlaanderen, maar waar zij in het beste geval met moeite één weetje over kunnen bedenken.
Het punt is: valt dit nog te begrijpen? Ja. Denk eens aan het feit dat het centrum overal traditioneel weinig aandacht heeft voor de periferie. Ver gezocht, helemaal niet, denk er nog eens over na. Hoe kunnen wij dit veranderen? Door harder te werken, dat is een wet van alle tijden.

Zelfvertrouwen

Wij hebben ons al te lang vol beate bewondering blindgestaard hebben op Nederland. Er bestaat maar één remedie tegen deze ziekte: de Vlamingen mogen best wat meer zelfvertrouwen hebben.

Het is niet mijn bedoeling om te proberen een agenda te realiseren. En zeker niet als dat ten koste van andere dichters moet gaan. Deze beschouwingen hebben niet het karakter of het statuut van een schotschrift. Elk soortgelijk essay leent zich uitstekend voor een nieuwe poëtenstrijd. Ik kan deze strijd niet voorkomen, omdat elke selectie nooit helemaal objectief kan zijn. Kiezen is verliezen. Ik koester niet de pretentie representatief te zijn. Ik kies partij, dit is alles. Ik stel geen poëticale a priori’s.
Poëziegeschiedenis wordt geschreven vanuit een visie op literatuur. De bloemlezer is een poëticale missionaris. Zijn missie – hoe goed bedoeld ook – leidt tot commotie. Een dichter kan zich gepasseerd voelen of zich onvoldoende naar waarde geschat weten. Ik ben geen beëdigde landmeter, maar toch kun je geen ’selectie’ maken zonder visie op de literatuur.
Ook hier niet.
Het lijkt mij logisch dat, indien iemand die zelf ook dichter is, een selectie maakt, het risico heel reëel is. Het voordeel van deze ‘bloemlezing’ is juist dat dit risico niet wordt beperkt door niet-literaire factoren.

Ik pretendeer niet dat ik uitspraken doe over de poëzie.
Deze ‘bloemlezing’ kan ambiëren dat zij een zicht geeft op het poëtische veld in Vlaanderen. Dit lukt echter nooit, omdat sommige dichters niet ingedeeld willen worden bij anderen die minder status hebben verworven. Deze laatsten zijn debuterend, of hebben (nog) niet uitgegeven bij gevestigde uitgeverijen en zijn daardoor niet opgenomen in officiële bloemlezingen. Sommige dichters zullen ofwel om die reden hun selectie aanvechten, ofwel andere geselecteerde dichters uitspuwen.

Ik wens geen contrarevolutie. Ik kies enkel voor kwaliteit, die mij wordt aangeboden. Ik weet ook dat kwantiteit geen gezag verleent. Ik kom uit op 86 dichters.
Ik roep mezelf niet uit tot ‘een van de grootste dichters uit de naoorlogse periode. Ik reken mij wel tot de honderd beste Vlaamse dichters van na 1940′. Is dit zelfoverschatting? Ik oordeel niet.

Fatwa

Sorry voor deze zegening van ongevraagde reflectie, maar dichters horen te beseffen dat er geen fatwa over je is uitgesproken wanneer je naam niet of te weinig in een bloemlezing voorkomt. Misschien moeten de niet-aanwezigen zich laten horen (lezen) en hun gedichten laten circuleren in een beter gekozen circuit. Opgelet, aan doodzwijgen erger ik mij ook! En ijdelheid kruipt waar talent niet komen kan.
Ik wil ruimte scheppen voor alle (goede) poëzie en mij niet laten verstikken in een poëtisch canon. Ik wil geen dominantie, geen impact van invloed, gezag en zichtbaarheid. Het gaat voor mij niet om het verwerven van fondsen of honorering in welke vorm ook, maar uitsluitend om respect voor elke dichter die voor zichzelf opkomt. Het is geen bloemlezing van gedichten maar van namen waardoor ik mijn persoonlijke voorkeur uitdruk.

En ja, ik heb mijn dichters getoetst aan mijn persoonlijke poëzieopvatting. Algemeen is schrijven is voor de meeste dichters ontsnappen uit de rauwe werkelijkheid, ver weg van desillusies, agressie en domheid. Dichten is ook afrekenen met clichés, (waan)beelden, foute interpretaties, verkeerd imago, opdringerigheid, overregulering. Therapeutisch? Ja, zeker? Gedichten schrijven is afreageren, vaak een nieuwe werkelijkheid creëren waar het aangenaam is om te vertoeven, taboes doorbreken, aan je verbeelding macht delegeren.

Dubbel doel

Een selectie van dichters, zoals ik het zie, heeft een dubbel doel: enerzijds consumentenvoorlichting en anderzijds duiding. In een goede “bloemlezing” gaan deze twee samen. Door deze beschouwingen een plaats te geven, maak ik mij tot een consumentenvoorlichter.

Een groot aantal dichters profileren zich onvoldoende. Omdat ze dit ook niet wensen, of omdat zij niet publiceren bij gevestigde uitgeverijen. Dit laatste heeft grote nadelen: als dichter kom je niet in bij grote uitgeverijen gepubliceerde bloemlezingen, je krijgt heel wat minder aandacht in de media, je wordt minder gevraagd voor lezingen op scholen of in verenigingen. In één woord: je verwerft geen status.

Bovendien zijn literaire tijdschriften – dé mogelijkheid bij uitstek voor aankomende auteurs die vaak zelf aan het roer staan – aan het uitdoven. Een dichter kiest meestal en frequenter voor het internet.

Perfectie

Volgens smaak, perceptie en voorkeur, of je nu zelf dichter bent, of jou herhaaldelijk uitspreekt over (de waarde van) poëzie, of als gewone lezer, sommige dichters zullen jou aanspreken en andere zullen jou niets zeggen, sommige dichters zullen jou verrassen of bekoren, of jou de bevestiging brengen van een (eeuwige) belofte of een vaste waarde. Eigenlijk maakt dit niet veel uit. Belangrijker is de aandacht die ik wil vestigen op de literaire ongelijkheid waardoor ‘alle dichters niet gelijk zijn voor de wet’. Het kan niet dat elementen zoals leeftijd (debuterende dichter of outsider, favoriet of verguisde), uitgeverij (in welke vorm ook: van eigen beheer over printing-on-demand tot erkende uitgeverij), mediabelangstelling, vriendendienst, meespelen bij de beoordeling van het werk.
‘Niet alle dichters zijn gelijkwaardig’ is een beter statement, op strikte voorwaarde dat de parameter hier de kwaliteit is. We weten echter hoe vaak de subjectiviteit een rol speelt. Het is moeilijk, maar we geraken er wel uit. De perfectie is (nog) niet van deze wereld.

Rondgereden worden op een bakfiets terwijl een dichter voor je voordraagt? Het kan op festival In Vervoering.

Dit jaar vindt het festival alleen in Utrecht plaats, waardoor er nieuwe locaties in de stad bijgekomen zijn. Op de zaterdag begint het festival in en rondom buslijn 2, die zijn normale route rijdt door het Museumkwartier. Bezoekers van het festival, maar ook gewone reizigers kunnen in- en uitstappen wanneer ze willen. In de bus krijgt de bezoeker singer-songwriters voorgeschoteld en kan men bij verschillende haltes poëzie of theater tot zich nemen. ’s Avonds staan er twee podia op het Ledig Erf en op de zondag kan men vanaf een kleedje in het park Lepelenburg het festival ervaren.

Ben je nog niet helemaal gewend aan de OV-chipkaart? Geen zorgen! Bij In Vervoering kan iedereen met een speciale strippenkaart de verfrissende drankjes afrekenen. Strippenkaarten worden binnenkort in de voorverkoop met korting aangeboden.

Meer weten over het festival? Kijk dan op de vernieuwde website in-vervoering.nl of houd Twitter (twitter.com/invervoering) in de gaten.

De inzending van Loise de Vries-Lentsch: 'een beklemmend' Lied van angst.

De inzendingen zijn vanaf 1 augustus op de Deventer Boekenmarkt en de hele maand te bewonderen bij Boekhandel Praamstra aan de Keizerstraat. De catalogus kan ook bij Praamstra worden aangeschaft.

Wie niet in de gelegenheid is om de tentoonstelling bij Praamstra te bekijken, kan nog altijd nog terecht op de Boekkunstbeurs in de Pieterskerk in Leiden op 6 en 7 november.

Meedoen

Ook een keer meedoen aan de BookBindChallenge? Dat kan, want de iedereen die van boekbinden houd wordt uitgedaagd. Deelnemerskosten bedragen € 15. Aanmelden kan via de website stichting-handboekbinden.nl of via artnik.nl.

De BookBindChallenge 2010 is een project van ArtNik uitgaven en de Stichting Handboekbinden. Meer informatie over de stichting Handboekbinden is te vinden op de website of bezoek standnummer 348 (Onder de Linden) op de Deventer Boekenmarkt.