Nationaleboekenblog» Leestips

‘Stilleven’ tot leven gewekt

Redactie — Tue, 22 Jun 2010 22:01:53 +0000

Door Peter le Nobel

Peter van Eeden, met een postuum debuut, zo is gebleken.

Utrecht – Peter van Eeden, geboren in 1934, was naast docent en hoofd van de Montessorischool in Bilthoven tevens muzikant, componist en musicalschrijver. Na zijn dood in 2009 blijkt hij ook dichter te zijn geweest. De genen schijnen altijd een generatie over te slaan: hij was inderdaad de kleinzoon van Frederik van Eeden.

Zijn vrouw Olga ontdekte zijn gedichten, allemaal geschreven in de jaren vijftig, Zij vond ook zijn wens om ze ooit uit te geven. En dit feit maakt misschien nog wel meer indruk, en mij persoonlijk ook een beetje verdrietig, want waarom heeft hij zijn werk zo lang verborgen gehouden voor de buitenwacht, en kan hij zelf niet genieten van zijn bundel, uitgebracht in dit Frederik van Eeden-jaar, 150 jaar na de geboortedag van zijn opa?

Door zijn gedichten voor zich te houden, heeft de lezer nu een tijdscapsule, een verstild werk, met onder meer beschrijvingen van zijn kindertijd, zijn liefde voor Mozart en Bruckner. Rode draad is zijn diepgevoelde religiositeit, wat hij ook met zijn voorouder gemeen heeft. En dit is ook meteen de laatste keer dat ik naar zijn opa verwijs….

Want kijk je naar het werk op zich, dan zijn het prachtige gedichten –en wat een Nederlands! In taal is het soms verouderd, getuige de ellisies hier en daar (zoals in ‘aarz’lend’), wat poëtisch nu volkomen uit de mode is, maar veel vaker treft mij de rijkdom. Een prachtig voorbeeld is zijn ode aan de Oostenrijkse componist Bruckner. Veel dichters blijven hangen in een uitgesponnen bewondering of proberen met taal hetzelfde gevoel op te wekken als hun held op het witte doek of in de muziek wist over te brengen –wat meestal tot een vlak gedicht leidt. Daar kun je Van Eeden niet van beschuldigen:

(…)
..en zijn cyclopenhand
stapelde rotsen, brak de schaal
der aarde en stichtte in land
en zee een eindloos glaciaal
en herbegon zijn schepping: traag,
sehr breit! wassen de wateren
en overspoelen nog laagvlakte
en dalen voor vandaag.
(…)

Dat is nog eens Nederlands, en vooral: dat is nog eens ritme!
In zijn gedichten komen een aantal beelden terug, zoals engelen en wespen, maar het mooist vond ik toch de vergelijking van de vrouwenhand met ‘wit dier’.

Naast de rijkdom zie ik ook kinderlijke onbevangenheid in zijn poëzie en bewijst Van Eeden ook met eenvoudiger zinnen en simpele woorden rijke beelden op te kunnen roepen:

Moeilijk houd ik
mij staande, de
lange dag, dat ik
niet vallen
niet struiklen mag,
woon ik in
werelden ruim
wijde heelallen
ontkomen aan
de tijd, duizlende
parachutist in
klare volkomenheid.

Straks is het
avond en kan ik
rustig vallen
o, trillend blad
van mijn leven
waarin de wesp
zijn gal geschreven..

Jammergenoeg is hier sprake van een ‘einddebuut’. Met illustraties. Dat wel.

O, sloop de muren van
mijn weeldrig paleis
en neem de schatten,
daarin opgeslagen,
met beide handen.

(…)
… en steeds
mijn zegen op je reis.

Daar moeten we ons dan maar mee troosten.
—-
Peter van Eeden, ‘Stilleven’, Uitgeverij Lipari, 70 p., ISBN: 978 90 810 4262 5. Prijs: 12,50 euro. De bundel is vanaf vandaag verkrijgbaar in elke boekhandel. Op zaterdag is de presentatie in boekhandel Jongerius in Bilthoven. Zie verder www.lipari.nl

Theo Kars – Memoires van een slecht mens

Redactie — Sun, 20 Jun 2010 22:18:20 +0000

Amsterdam – “Ik heb altijd een voorliefde gehad voor personen over wie iedereen schande sprak, voor spelers en overspeligen, voor schrijvers als Casanova en Multatuli, en tegelijkertijd een antipathie gevoeld voor hele en halve heiligen als moeder Teresa, majoor Bosshardt en de Dalai Lama, het soort figuren dat door iedereen wordt geroemd om hun belangeloosheid en idealisme. Wel, dat bewijst dat ik niet deug.’ Dat schrijft Theo Kars in zijn eigen boek ‘Memoires van een slecht mens’.

Theo Kars is een slecht mens. Hij heeft zich nooit iets aan zijn ouders of docenten gelegen laten liggen, zat ooit geruime tijd in de gevangenis wegens oplichting van een staatsbedrijf, financierde met het wederrechtelijk verkregen geld een polemisch tegendraads literair tijdschrift (waarvan W.F. Hermans een van de eerste abonnees was), simuleerde heimwee om onder militaire dienstplicht uit te komen, woonde acht jaar samen met twee meisjes, en wijdde de tijd die hij niet aan lezen, schrijven en vertalen besteedde, aan de jacht op erotische en andere zinnelijke genoegens.

Kars’ persoonlijke levenscode, hedonisme en non-conformistische instelling brachten hem voortdurend in botsing met de buitenwereld, een prijs die hij zonder morren betaalde. Tijdens zijn zelfgekozen levenslange isolement stelde hij een uniek vertaaloeuvre samen en publiceerde vele romans. Wie is Theo Kars?

Theo Kars, Memoires van een slecht mens (Paperback), Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, ISBN: 978 90 253 6734 3, Aantal pagina’s: 368. Prijs: € 19,95. Bestellen kan via http://www.uitgeverijathenaeum.nl/web/Boek-5.htm?dbid=28066&typeofpage=137187

Mohana van den Kroonenberg – Moorddiner

Redactie — Thu, 17 Jun 2010 08:38:44 +0000

Amsterdam - De verhalenbundel van Mohana van den Kroonenberg van Uitgeverij G.A. van Oorschot is verschenen: Moorddiner. De schrijfster publiceerde eerder verhalen in onder andere Tirade, Elle en Parmentier. Kees van Beijnum schreef over haar werk: ‘Ik herkende direct een oorspronkelijke toon, een ongekunstelde manier van schrijven. Je wordt als lezer aangesproken en van begin tot eind vastgehouden. Deze schrijfster heeft de taal verrijkt.’

Uit het verhaal ‘De bonboncouterier’:

‘Ik was jong, slank en dienstwillig, mijn vingers waren rap, zij vulden al babbelend doosje na doosje. Ik sprak zacht, vriendelijk en overtuigde op vaderlijke en beminnelijke toon. Zorgvuldig verdeelde ik mijn aandacht tussen klant en bonbon. Met een gepaste verkopersretoriek bracht ik elke klant, ten prooi aan bedwelmende geuren, tot een aanschaf waarvan ik ten minste een maand kon leven. Een ieder verliet, dankbaar, nog even veelbetekenend naar mij omkijkend, met glorieus opgeheven hoofd en geloken ogen mijn pand.’

Voor meer info over het boek, zie http://www.vanoorschot.nl/winkel/verhalen-novellen.html?page=shop.product_details&flypage=flypage_vo.tpl&product_id=22012

Hans Münstermann – Ik kom je halen als het zomer is

Redactie — Wed, 16 Jun 2010 06:09:23 +0000

Amsterdam – ’Ik kom je halen als het zomer is’ van Hans Münstermann is door Uitgeverij Nieuw Amsterdam uitgeroepen tot hét zomerboek van 2010. ‘In de nieuwe Münstermann wordt prachtig beschreven wat het betekent een gehandicapte broer te hebben’, schrijft Trouw. ‘Münstermann schrijft kraakhelder. Aangrijpend. Het roerende verhaal van een broer die zich geen raad weet met zijn broederliefde.’ Het boek is tijdelijk zonder verzendkosten leverbaar. Zie aanbieding.

Tonie Mudde – Spaghetti Spoetnik

Redactie — Tue, 15 Jun 2010 05:59:28 +0000

Amsterdam – In het boek Spaghetti Spoetnik, het debuut van Tonie Mudde, ontfermt Thomas zich op een verlaten kruispunt over een gewond meisje. Silke, student aan de fotoacademie, is in veel opzichten zijn tegenpool. Ze is zelfverzekerd, mooi en stort zich in het uitgaansleven. Toch blijft ze Thomas opzoeken in zijn galerijflat. Als hij op een regenachtige avond vraagt of ze blijft logeren, zegt ze wantrouwend: ‘En met logeren bedoel je logeren?’ Thomas begint zich af te vragen of niet alleen hij, maar ook Silke worstelt met intimiteit. Wat volgt is een ontroerend maar meedogenloos spel van aantrekken en afstoten. Op de site www.leesditboek.nl zijn vijf lezersrecensies te lezen en de eerste vijf pagina’s van het boek. Het voorproefje is veelbelovend voor het boek. Zie reacties en voorproefje.

Havank leeft voort

Redactie — Tue, 15 Jun 2010 05:57:33 +0000

Utrecht - Na het succes van Caribisch complot volgt deze maand een gloednieuw avontuur van de fameuze speurder ‘de Schaduw’, van de hand van Tomas Ross. ‘Het mysterie van de Nachtwacht’ is een eerbetoon aan Havank, het pseudoniem van Hans van der Kallen (1904-1964), de auteur die in de jaren tachtig een reeks legendarische misdaadromans schiep.

Wanneer monsieur Charles C.M. Carlier, alias de Schaduw, bij zijn goede vriend Jean d’Aubry thuis een ontmoeting heeft met een zekere Schwoppeke Uijenkruijer, kan hij niet bevroeden dat diezelfde dag nog twee moorden zullen worden gepleegd. Twee moorden die met elkaar te maken hebben, zo blijkt algauw, maar waarvan niet duidelijk is wat het verband is met het dagboek dat Schwoppekes oom bijhield en dat na de moord verdwenen is. Of met de in 1943 genomen foto die Schwoppeke de ochtend van zijn moord ontving van een mysterieuze jonge Nederlandse vrouw.

Het mysterie van de Nachtwacht is het 56e deel van de legendarische reeks rondom de Schaduw. De Havank-reeks was razend populair in de jaren tachtig en er gingen miljoenen exemplaren van over de toonbank. In 2008 verscheen voor het eerst een ‘Havankje’ van auteur en scenarist Tomas Ross: Caribisch complot. Hiervan zijn in Nederland en Vlaanderen meer dan 20.000 exemplaren verkocht. Het boek stond op de longlist voor de Gouden Strop 2008 en werd met groot enthousiasme ontvangen door pers en publiek.

Het mysterie van de Nachtwacht, Havank Ross, 200 p., ISBN: 978 90 229 9594 5, prijs: € 17,95

Twee bijzondere uitgaven over Elsschot

Redactie — Fri, 11 Jun 2010 06:18:17 +0000

Het Dwaallicht opnieuw uitgegeven, nu met stadswandeling.

Amsterdam – Vanwege het Elsschotjaar presenteert uitgeverij Athenaeum een tweetal bijzondere uitgaves rond Elsschot: ‘Dicht bij Elsschot’ en ‘Het Dwaallicht’.

‘Dicht bij Elsschot’ is het boek dat Wieneke ’t Hoen samenstelde als aanvulling op haar bijzondere Elsschot-tentoonstelling die van 30 mei tot en met 31 december 2010 te zien is in het Letterenhuis in Antwerpen. Zie verder http://www.uitgeverijathenaeum.nl/web/Artikel/Dicht-bij-Elsschot.htm

‘Het Dwaallicht’, met stadswandeling van Eric Rinckhout is een nieuwe uitgave van de klassieker van Elsschot met nu de mogelijkheid voor de lezer om zelf te lopen als Laarmans. Kenner Eric Rinckhout neemt de lezer mee op een fascinerende stadswandeling door het Antwerpen van Het Dwaallicht. Zie verder http://www.uitgeverijathenaeum.nl/web/Artikel/Lopen-als-Laarmans.htm

Zie ook http://www.destadvanelsschot.be/

‘Enge mensen’ volgens Martin Wings

Redactie — Thu, 03 Jun 2010 06:01:32 +0000

De onderschatting van het kort verhaal

Door Thierry Deleu

Oostduinkerke – Enge mensen van Martin Wings is naar vorm en inhoud kort ingeblikt. Zijn handpalmverhalen en korte vertellingen wettigen ons vertrouwen in werk van grotere omvang!

Martin Wings is geboren op 11 maart 1949 in Brunssum. Sinds 1972 woont hij in Heerlen-Hoensbroek. Hij was respectievelijk administratief medewerker, salarisadministrateur, leraar, zelfstandig ondernemer. Hij publiceert in literaire tijdschriften en online magazines. Hij zou “de meest vrouwonvriendelijke schrijver van Nederland zijn”. Is dit een compliment? Oordeel zelf!

Onlangs schreef ik een recensie over de nieuwe gedichtenbundel van Martin Wings, Alleen voor liefhebbers. Ik sloot af met de opmerking: “Martin Wings schrijft over dagdagelijkse ervaringen die hij een soort dieptedimensie geeft.” Dit kan ook worden gezegd van zijn verhalen in Enge Mensen.

Naamgeving

Toch wil ik eerst het genre dat hij hier beoefent, een naam geven. De dingen benoemen maakt het voor iedereen gemakkelijker. Zijn het ‘Korte Verhalen’? 10 à 20 bladzijden, echte toppers (qua lengte) soms 30 bladzijden. ‘Korte Korte Verhalen’? Ben je dan nog geneigd om in het verhaal te duiken en/of een andere wereld op te roepen?

Het kortverhaal bestaat uit functionele prozateksten; het kwam vanaf de 19de eeuw tot bloei. Het aan elkaar vertellen van verhalen en anekdotes. Het moderne genre begint meestal midden in de handeling (’in medias res’) en stelt één personage en één gebeurtenis centraal, die licht werpt op het karakter of het leven van dit personage.

Schrijft Martin Wings handpalmverhalen? Ook. Hij schrijft echter meestal meer dan één bladzijde. Wings kiest meestal voor het zkv of het zeer korte verhaal.

‘Handpalmverhaal’

In 1987 lanceerde het Vlaams-literair tijdschrift ‘Gierik’ (Antwerpen) het genre ‘Handpalmverhaal’ met een ‘Handpalmwedstrijd’. De maximale lengte bedroeg 1001 lettertekens. Handpalmverhalen zijn een vinding van de Japanse Nobelprijswinnaar Yasumari Kawabata. Hij schreef ze voor Japanse tijdschriften. De opzet vereiste per definitie een uiterst literaire concentratie. Het literaire niveau van de inzendingen vertoonde alle schakeringen tussen het schoolopstel, het maakwerk en het kunstwerk. Kort genoeg voor de palm van je hand.

Ook in zijn gedichtenbundel Alleen voor liefhebbers kiest Wings voor één woord, één blik. Hij probeert zo compact mogelijk zijn gevoelens in dichtvorm te verwoorden.

Verhalen zijn de snoepjes in de literatuur. Je moet niet veel tijd maken om ze te lezen, je kunt ze overal lezen, in bad, bij de dokter, op de trein. Hier moet ik aan denken als ik Enge Mensen van Martin Wings in mijn handen houd. Hij schrijft ultrakorte verhalen over enge mensen. Hij wil met hen niets te maken hebben. De pest is echter dat je niet om enge mensen heen kunt, ze zijn er nu eenmaal.

Vraag

Vraag is: ‘Zijn de verhalen van Martin Wings literatuur? Overstijgen zij de banale vertelling? Zijn ze meer dan columns?’ Dit wil ik onderzoeken.

Zeker is dat Martin Wings met zijn kortverhalen/ handpalmverhalen gedurfd zijn nek uitsteekt, want het korte (lees: ultrakorte) verhaal wordt nog altijd een beetje stiefmoederlijk behandeld. Een kort verhaal lijkt nog altijd een ondergeschoven kindje. In onze contreien is het huilen met de pet op, zeker in Vlaanderen. Voor Wings is ‘writing short stories a joy’. En ik moet toegeven dat na een eerste lezing ik mij verplicht voel te schrijven dat hij het op een beslagen wijze kan.

Bij (ultra)korte verhalen gelden deels andere regels. Een roman heeft ruimte om gedegen aan karakterschets te doen, een kort verhaal stelt grenzen aan deze mogelijkheden. Wings maakt echter goed gebruik van de weinige ruimte. Of moet ik aan mijn vermoeden lucht geven dat hij in het korte verhaal zijn eigen beperktheid verdoezelt? De karakters krijgen geen kleur, ook de situatie- en sfeerbeschrijving is weinig uitgewerkt. Eén ding moet je hem wel aangeven: hij creëert spanning, hij maakt je kortademig, helaas resulteert dit niet altijd in een verrassende plot. Hij schrijft vlot, ontvouwt een sober taalgebruik, in enkele van zijn verhalen is progressie duidelijk.

Lange adem

Een kortverhaal is dikwijls het begin van een prozaschrijver die uittest hoe lang hij zijn adem kan ophouden. Van kort verhaal naar roman, een logische stap? Is een kortverhaal de creatie van iemand die op weg is naar een lang(er) verhaal, dé roman? Heeft een kortverhaal korte beentjes? Moet iemand die een roman wil schrijven, eerst leren lopen?

Martin Wings kent het antwoord op vele van deze vragen. Ik stel vast dat hij erin slaagt zijn persoonlijke wereld te vatten in beelden. En hij doet dit soms al eens oppervlakkig, maar normaliter houdt hij zijn personages en de situaties overeind door emoties, twijfels en vragen die universeel zijn.

Zijn verhalen missen echter een lange adem, hij krijgt weinig greep op de grote wereld. Zijn specifieke woordkeuze, zijn ironische humor, de specifieke omgeving maken veel goed. Bedoel ik dat de schrijver zelf een beetje eng is? Doet hij mee, staat hij aan de kant, bekijkt hij de engerds? Bestaat het boek dan alleen uit kommer en kwel? Gelukkig niet! Er wordt ook gelachen, maar niet te lang en vooral niet te hard.

Zin

Wings is op zoek naar zin, schrijven is voor hem een therapie. Hij werkt graag met levensverhalen, kort en op een ongebruikelijke manier. Niet door veel te praten over het verleden, maar door het heden op te roepen via een veelheid aan korte verhalen die in handbereik van iedereen zijn. Zijn handpalmverhalen zijn als vingeroefeningen, korte aanzetten voor groter prozawerk, bijvoorbeeld een roman.

Kiezen

De auteur (de verteller) wil nog niet kiezen uit het aanbod aan thema’s, aan situaties, aan personages, aan decorum, hij blikt in weinig blik veel in, hij biedt een mix aan, alsof hij de lezer zelf wil laten kiezen. Een keuze maken met z’n tweeën, de schrijver en de lezer. Samen de uitdaging aangaan voor een werk van lange adem. Een kort verhaal van Stephen King heeft vaak iets van de 120 pagina’s. Denk aan Apt Pupil en The Shawshank Redemption. Denk aan een novelle. Een fictionele prozatekst tussen de roman en het korte verhaal. Een eenvoudige structuur en een klein aantal personages over een bijzondere gebeurtenis.

Martin Wings hoeft deze keuze niet langer uit te stellen: hij heeft métier, beschrijvend vermogen en inleving.

—-

Martin Wings, Enge Mensen, formaat 13,5 bij 21,5 cm, 141 blz., paperback, ISBN 978-90-8666-111-4, €12,50. Zie ook www.martingwings.nl

Saskia Noort: sneller lezen dan je ogen aankunnen

Redactie — Thu, 27 May 2010 05:42:08 +0000

Utrecht – Niet genomineerd voor de Gouden Strop van dit jaar, maar wel een meesterlijke thrillerschrijver: Saskia Noort. Speciaal voor de Maand van het Spannende Boek is een klein, handzaam boekje uitgebracht met twee verhalen: ‘Afgunst’ en ‘Een goed huwelijk’.

Ook hier dus aandacht voor een Nederlandse thriller. En dat zal schrijver Alex van Galen deugd doen, die eerder op zijn weblog zijn ongenoegen uitte waarom een Nederlandse organisatie als het CPNB zoveel aandacht schenkt aan de Scandinavische misdaadliteratuur. Iets om te overpeinzen (zie ook het bericht op nu.nl)

Terug naar het boek. In ‘Afgunst’ weet Noort op beeldende wijze te beschrijven hoe een succesvolle schrijfster zich geconfronteerd weet met een rancuneuze ex die wraak wil nemen. Hier komt een grote kniptang aan te pas. Nog spannender is het verhaal ‘Een goed huwelijk’. Wat in beide verhalen opvalt, is dat Noort soms met net dat ene zinnetje de emotie van personen goed weet te beschrijven. Wat dacht je van deze, als de moeder ontdekt dat haar man vreemdgaat en voor haar gevoel haar wereld ineenstort: ‘De rest van de dag bleef ik misselijk, alsof ik zwanger was’. Binnen de context past dat perfect. Dit verhaal wilde ik sneller uitlezen dan mijn ogen aan konden. Wat moet ik daar dan nog aan toevoegen?

- PlN

—-

Saskia Noort, ‘Afgunst & Een goed huwelijk, twee spannende verhalen’, Uitgeverij Anthos, 146p. Prijs: 7,50 euro. ISBN: 9789041 415851. Zie ook www.saskianoort.nl

Adriaan Morriën- Zoals een ster verstand heeft van het licht

Redactie — Wed, 26 May 2010 06:08:37 +0000

Amsterdam – Er is een nieuw deel verschenen in de Turingreeks van uitgeverij Van Oorschot: ‘Zoals een ster verstand heeft van het licht’ . Deze bloemlezing uit de verzamelde gedichten van Adriaan Morriën is samengesteld en voorzien van een inleidend essay, door Ester Naomi Perquin. Zij ontving eerder dit jaar de Jo Peters Poëzieprijs voor haar bundel Namens de ander.

Uit het inleidende essay: ‘Dikwijls trof me in Morriëns gedichten de stem van iemand die overal het fijne van lijkt te weten. Commentator, nieuwslezer, welingelichte passant: ik kreeg er de vinger niet helemaal achter. [...] Toch lijkt hij van die wereld niet echt deel uit te maken: hij lijkt te doen alsóf hij er is, terwijl hij al elders verblijft. Het levert, vooral in zijn latere werk, ijzersterke gedichten op.’

Eerder verschenen in de Turingreeks bloemlezingen van het werk van Jan Hanlo, J.A. dèr Mouw, Chr.J. van Geel, M. Vasalis en J.C.van Schagen. Zie voor alle info: link